|
دوست خوبم علی فردوسی* امشب شعری برایم فرستاد که سخت مناسب حالم بود. در دل این تلخی گزنده ترجمهی این شعر مرهمی بود. دست مهربانش را میبوسم.
می کوشد بیاید به درون
لحظه
می کوبد بر پنجره، هنگام که باید رفت
فراسوی هرچه در اتاق است،
امّا باید فرود بیآید راست.
پروردگارا، رسید آن هنگام،
و من باید به پا خیزم و شروع کنم
بگردم در خانه ی خالی پدرم
به دنبال چیزی که بر تن کنم
یا عریان شوم از آن
تا بتوانم زانو بزنم
و برآورم آن واژه را که نمی توانم گفت
مگر زمانی که سلخ شود خردم به تمامی.
این هم آن بافتنی خاکستری
که می پوشید پدرم در سرما
رُسته اند تارهای پکیده بر سراسر آن
مثل موهای خاکستری تنش.
برق می زنند مهمیزهای خروس جنگیش
نیز، در نور دست خشک من.
و این هم کلّه ی آن گرازی
که من زمانی شرکت کردم در کشتنش با دو پیکان:
دو چیز از زندگانی
لاقید و انجیل-خوان پدر
و بهترین و ساکن ترین لحظه ی زندگانی من
در انتظار مباهات در کلّه ی یک گراز.
هیچ. شاید می باید
از این هم بیشتر احساس بیهودگی کنم.
الیاف تنیده ی عصب را به تن می کنم
و موهای خاکستری پدر بلند قدّم
می رویند در گور خشک مثل کُرک،
می بندم مهمیزهای خروسی اش را بر پاشنه هایم
و زانو می زنم در در زیر آسمان باز.
بر سر می کشم کلّه ی توخالی گراز را
چشم می دوزم مستقیم به بالا
با سُوسُو های چشم های شیشه ایش
که کور می کنند هر چه را که بخواهد نگاه کند به درون
و وامی دارندش که بگوید کلمات را.
پر می شود آسمان شب با نور
شکار: با برگ ها
و عرق و له له زدن سگ ها
آن جا که باید سخت کوشید تا نفسی فروبُرد
یک نفس، و حبس کرد آن را در سینه.
من بر می کشم نفس حیات را
برای گراز مرده:
می گیرمش از هوای ساکن،
نگاهش می دارم در دهان صلب گراز،
و می بینم:
مردِ از نو جوان شده ای را با کمانی
و پیکانی سبزرنگ که کشیده است آن را تا بناگوش
ایستاده در عمق جویباری کوهستانی
ساکن تر از در ختان یا صخره ها،
منتظر و خیره
جانوران، فرشتگان
کمابیش همان قدر بی جنبشم من اکنون
جنبش پر شوری در اطرافم به راه می افتد
از سگانی که بر می جهند از آب
ماه و ستارگان جمب نمی خورند
دندان هایم را به هم می فشارم، و باز می شود
دهانم، یک وجب، به زور دندان های نیش
می گذرد کلمه ای ازمیان لبه های بسته ام
می درم سگی را با دندان، می افتد، می افتد باز
همچنان دست و پا زنان، رو بر می گرداند و می میرد
شناکنان. حس می کنم که تک تک موهای پشتم
می ایستند راست در سوراخ سوزن
آنجا که مو بود
بر روی سرم می ایستد
انگار که آن جا است
ساکن است مرد؛ ساکن تر است: ساکن
آری.
چیزی می تابد از او
مثل پرتو آفتاب، یا ستاره.
پیش می روم به سوی او
(جانوران، فرشتگان)
با نور که در من ایستاده است،
پوشیده با سگان، امّا آب
کج می شود با صدای زه کمان
اختران تنظیم می کنند تمام مدارهاشان را
صدائی که بر می خیزد از انگشتانش،
مثل کلمه ای مضراب خورده، به تندی رسوخ می کند
دوباره در من، درختان می کوشند رقص کنان
دست و پا چلفتی بیآیند بیرون از جنگل
من چیز دیگری گفته ام
و در زیر، زیر آب،
می رقصند سنگریزه های خوابآلود
بر بستر جویبار
جهان چون تخته های خشک صدا می کند
می تپد با تپش قلب
با تپش استخوان
و هر تصویری از مرگ
قرمز می شود در سر من
مردِ خون تکان نمی خورد
پدرم بر تنم رنگ باخته است
سگ هایِ خون
بر گوشهایم می آویزند،
استخوان های سایه وار اندام ها
کلاف های خورشید بر آب
با هم انبوه می شوند به سیاهی
ماهتاب، ماهتاب
خورشید سوار می شود بر تاجم
و من می افتم؛ فرو می غلطم
در آب؛
از زبانم خون می جوشد
راهی اقیانوس؛
کنار می رود، می بینم
درختها را که کش می آیند و می درند، می بینم او را
که نگاه می کند بالا
درون خُودِ مُوئی
من می نگرم به بالا از درونِ
سکونِ کاملِ کشتن با دو پیکان.
دیده ام که خوک مرا می بیند وقتی می کشم او را
و من آنچنان ساکن ام که امید داشتم باشم.
هنوز همچنان ساکنم، و هنوز.
بافتنی پدرم
هجوم می برد بر من در تاریکی.
نمی بینم چیزی را، امّا فقط برای لحظه ای
چیزی در من می گذرد
مثل یک حادثه، یک نگاه غافل
مثل انفجار یک ستاره
شش میلیون سال دور از اینجا
که دارد نورش تمام می شود
درست زمانی که در من می گذرد.
خون گراز می راند در رودخانه
می برد با خود تصویر زنده یِ
قاتل ترین سکون مرا.
شتاب می گیرد
و قلب من می تپد
خون مرغ زنگ می زند روی پاشنه ها ی من
تازگی، انگار نزدیک زخم مرگ
یا فرار. من کمابیش ارتفاع می گیرم
از کف، از گور پدرم
سینه خیز می روم،
و بعد برمی خیزم
آنچنان که معمولاً بر می خیزم.
در می آورم کلّه ی گراز را،
و قلاّب ها و بافتنی له له زن را
و پائین می روم از پلّه های غبارگرفته
و هرگز دیگر باز نمی گردم.
مطمئن نیستم که چه گذشت
یا این که چیزی گذشت،
امیدم تنها این است که
افکار بی ربطی که فکر می کند شخص
هنگام که می کوشد نیایش کند
نیایش باشند
و من توانسته ام که با ابزار خودم
برسم به آن جایگاه شناوری در بلندی
که بتوانم در آن با هرکس
به جز پدران حنیف—
آن ها که دیدند فرشتگان می آیند،
تن هاشان درخشنده در بوته
و کُرک برّه ها و چشمان جانوران،
تا پاسخ دهند به هر سئوالی که می پرسیدند مردمان
به زبان بهشت
با تصویرهای زمینی
قادر متعال:
پیشگوئی ها، آتش در برج های گناه آلود،
تباهی و بارآوری بر خاک،
ذرّت، ملخ و خاکستر،
جمجمه ی شیر که می تپد با عسل،
خون نخستین زایمان،
دوشیزه ای که با نگاهی بارور شد
مثل یک ستاره ی درحال انفجار
و فرزندی که از نور تمام زائیده شد—
جائی که من می توانم بگویم، تنها، و به راستی،
که سکون من چنان سبع بود،
که مخم چنان پر خون،
که دست راستم چنان ساکن،
که گرمای گور پشمی پدرم
چنان عشق بار
و پاشنه های تیز کشتار پَردار چنان
بلندی بخش
که خرد چنان مرده
که چیزی مهم می توانست باشد:
که، اگر ناشنوده،
می توانست جوری گفته شده باشد.
شعر از جیمز دیکی، ترجمهی علی فردوسی
* محسن جان سلام
یادم مانده که داشتی روی شعری کار می کردی که ریشه در گذشته ات داشت و یک جوری در افسانه های محلّی، و خلاصه "رئالیسم جادوئی" مانند بود. داشتم شعرهای "جیمز دیکی" را می خواندم، یکی از شعرهاش مرا به یاد این موضوع انداخت. دیکی، شاید مهمترین، شاعر و نویسنده ی آمریکا بود در دهه های پنجاه و شصت به تقویم همینجا. اگر دیده باشی فیلم Deliverance را بر اساس یکی از قصه های او ساخته اند. به هرحال، دیشب نشستم تا صبح شعر را برایت ترجمه کردم. خیلی شعر سختی است، هم در خواندن و هم در ترجمه. شعر را برایت ضمیمه می کنم.
این نکته را بگویم که کلیدواژه یstill را در همه جا "ساکن" ترجمه کرده ام. در فارسی کلمه ای نداریم که تمام بار این کلمه را در انگلیسی داشته باشد. نخواستم کلمه های متفاوت به کار ببرم، و نخواستم هم ترکیب بسازم، مثل بی حرکت و غیره. امیدوارم که این شعر به کارت بخورد.
به دوستان مشترک سلام برسان.
تا بعد-- علی
|
آه آروس، 
